صفحه اصلي

جايگاه هياتهاي امنا در ساختار جديد وزارت علوم, تحقيقات و فناوري

 پس از شكل گيري وزرارت علوم و آموزش عالي در سال 1346, نخستين قانون هياتهاي امناي موسسات آموزش عالي دولتي (دانشگاهها) در اسفند ماه 1350 از تصويب مجلسين وقت گذشت. در اين قانون موضوع شناسايي وهويت ويژه دانشگاه و دورنگهداشتن آن از تاروپود ديوان سالاري متمركز و بازدارنده بخوبي مورد توجه قرار گرفته بود.

وظايف قانوني تعيين شده براي هيات امنا به گونه‌اي بود كه دستيابي به اهداف دانشگاه را ميسر مي‌ساخت بعد از گذشت متجاوز از 12 سال توقف در اجراي قانون بر اثر روي دادهاي انقلاب اسلامي برنامه ريزان و خط‌مشي گذاران آموزش عالي به اين نتيجه رسيدند كه بايد در نحوه اداره امور دانشگاهها براي پيبرد اهداف آموزش عالي توجه بعمل آيد و دانشگاهها بايد از اختيارت تصميم‌ گيري و خط‌مشي گذاري براي اداره امور برخوردار گردند. همه عوامل و متغيرها موجب شد تا موضوع احياء و بازنگري نهاد هيات امنا به صورت قانوني از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب و با تركيب و وظايف قانوني جديد به شرح زير به وزارت فرهنگ و آموزش عالي ابلاغ گردد.

تركيب هياتهاي امنا

1- وزير

2- رئيس موسسه

3- 4 يا 6 تن از شخصيتهاي علمي و فرهنگي و يا اجتماعي, محلي و كشوري كه نقش موثري در توسعه و پيشرفت موسسه داشته باشند (حداقل 2 تن از آنان اعضاي هيات علمي دانشگاهها باشند)

4- وزير و يا نماينده وزير برنامه و بودجه وقت (معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان مديريت و برنامه ريزي در حال حاضر)

وظايف مصوب از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي

الف: تصويب آيين نامه داخلي

ب: تصويب سازمان اداري براساس ضوابطي كه به پيشنهاد وزارتخانه هاي مربوز با هماهنگي سازمان امور اداري و استخدامي به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي خواهد رسيد.

ج: بررسي و تصويب بودجه موسسه كه از طريق رئيس موسسه پيشنهاد مي‌شود.

د: تصويب بودجه تفصيلي موسسه

ح: تصويب حساب و ترازنامه موسسه

و: تصويب نحوه وصول درآمدهاي اختصاصي و مصرف آن

ز: تعيين حسابرس و خزانه دار براي موسسه

خ: كوشش براي جلب كمكهاي بخش خصوصي و عوايد محلي, اعم از نقدي, تجهيزاتي, ساختماني با رعايت ضوابط مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي

ط: تصويب آيين نامه هاي مالي و معاملاتي كه بر حسب مورد پس از تاييد وزارتخانه مربوط قابل اجرا مي‌باشد.

ي: پيشنهاد ميزان فوق‌العاده هاي اعضاي هيات علمي و غير هيات علمي (كارشناسان و تكنسين ها) كه بر حسب مورد پس از تاييد وزارتخانه هاي فرهنگ و آموزش عالي و بهداشت و درمان و آموزش پزشكي قابل اجرا مي‌باشد.

ك: تعيين نحوه اداره واحدهاي توليدي, خدماتي, كارگاهي و بهداشت و درماني موسسه در چارچوب ضوابطي كه به تصويب هيات وزيران خواهد رسيد.

ل: تعيين ميزان پرداخت حق التحقيق, حق التدريس, حق الزحمه, حق التاليف و نظاير آن

م: بررسي گزارش موسسه كه از طرف رئيس موسسه ارائه مي‌شود.

ن: تصويب مقررات استخدامي اعضاي هيات علمي موسسه كه به منظور هماهنگي پس از تاييد وزارتخانه مربوط قابل اجرا خواهد بود.

عملكرد هياتهاي امنا: دستاوردها و تنگناها

با توجه به مسير قانوني و تركيب و وظايف تعيين شده و رسالتها و وظايف و ساختار هياتهاي امنا اينك به عملكرد و دستاوردهاي هياتهاي امنا در طي 10 سال گذشته مي‌پردازيم.

از ميان دانشگاهها و موسسات آموزش عالي و پژوهشي كه با تصويب قانون فوق‌الاشاره زير چتر شمول قانون هياتهاي امنا قرار مي‌گيرند متجاوز از 50 موسسه تحت نظارت مستقيم وزارت علوم, تحقيقات و فناوري هستند. رياست عاليه كليه هيات امناي دانشگاهها و موسسات آموزش عالي و پژوهشي با وزير علوم, تحقيقات و فناوري است. لذا به منظور ايجاد هماهنگي و برقراري وحدت رويه تصميم گرفته شد تا تعدادي از دانشگاههاي داراي هيات مميزه, هيات امناي مستقل داشته باشند و بقيه دانشگاهها به صورت منطقه اي اقدام به تشكيل هيات امنا نمايند, مشروح طبقه بندي هياتهاي امنا در جدول پيوست آمده است.

به لحاظ تعداد و پراكندگي هياتهاي امنا و با توجه به وظايفي كه طبق قانون جهت هماهنگي و تاييد مصوبات از طرف شوراي عالي انقلاب فرهنگي و قانون مصوب مجلس شوراي اسلامي به وزير علوم, تحقيقات و فناوري محول گرديده است و با عنايت به نقش ستادي وزارت در زمينه سياست گذاري و برنامه ريزي, تشخيص اولويتها, پشتيباني, هماهنگي و نظارت و ارزيابي و به منظور هماهنگي و ايجاد وحدت رويه شورايي به نام شوراي هماهنگي هياتهاي امنا به عنوان بازوي هماهنگي و كارشناسي همه هياتهاي امنا در وزارت تشكيل و عمل مي‌كند. اعضاي شورا تركيبي از دبيران منتخب  از تعدادي هياتهاي امنا و روساي كليه كميسيونهاي دائمي هياتهاي امنا و معاونان وزارت (كه اكثراً روساي كميسيونها هستند) مي‌باشد.

هياتهاي امنا بعد از تاسيس و شكل گيري قانوني در مجموع متجاوز از 18 جلسه در دانشگاهها و موسسات آموزش عالي و پژوهشي تشكيل داده‌اند.

عملكرد اين هياتها در واقع تصميم گيري, خط مشي گذاري درباره اساسي ترين فعاليتهاي آموزشي, پژوهشي, سازمانيو اداري و مالي و استخدامي دانشگاهها بوده است, كه به عنوان نمونه به پاره اي از مهمترين مصوبات اين هياتها در طي 10 سال گذشته و به صورت انتخابي اشاره مي‌كنيم.

دستاوردهاي هياتهاي امنا

1- بررسي و تصويب آيين نامه و طرز كار داخلي هياتهاي امنا

2- ساماندهي و تشكيل كميسيون دائمي هر يك از هياتها امنا و مناطق با هدف انجام بررسي هاي اوليه و مطابقت كارشناسي موضوعات مطروحه در دستور كار هياتها امنا

3- تدوين آيين نامه هاي حق التدريس, حق التحقيق, حق التاليف و ترجمه و بازنگري در ميزان حق الزحمه هر يك از موارد فوق

4-بررسي و تصويب فوق العاده مديريت اعضاي هيات علمي كه در مشاغل مديريتي دانشگاهها فعاليت دارند براساس سقف تعيين شده از سوي هيات محترم دولت

5- تجديدنظر لازم در آيين نامه ارتقا اعضاي هيات علمي كه بر اساس آن اعضاي هيات علمي مي‌توانند به مراتب استادياري, دانشياري و استادي ارتقا يابند.

6- بررسي و تصويب برقراري فوق العاده شغل و جذب براي اعضاي هيات علمي

7- تجديد نظر لازم براي افزايش فوق العاده هاي ماموريت روزانه اعضاي هيات علمي اعم از ماموريتهاي داخل و خارج

8- تجديد نظر و اصلاحات لازم در آيين نامه استخدامي در بخش استخدام, مأموريتهاي آموزشي, فرصت مطلاعاتي و مرخصي استحقاقي و بدون حقوق

9- بررسي و تصويب ضوابط خاصي براي اعضاي هيات علمي جانباز و آزاده

10- بررسي ميزان شهريه دانشجويان دوره هاي شبانه

11- بررسي و تصويب دستورالعمل‌هاي لازم به منظور تعيين سقف ساعات حق‌التدريس اعضاي هيات علمي

12- بررسي و تصويب ساعات موظف تدريس اعضاي هيات علمي و تعيين جايگاه و نقش پژوهش در فرآيند تكليف اعضاي هيات علمي تحت عنوان اصلاح ماده 31 آيين نامه استخدامي هيات علمي

13- تدوين ايين نامه مقررات مالي و اداري كارآمد و مستقل دانشگاهها

هرچند دستاوردهاي مورد اشاره هنوز مطابق آرمان و منزلت دانشگاهها نيست, اما توفيق نسبي حاصل شده است بي‌شك وضع اين مقررات به دانشگاهها استقلال مالي و اداري و تشكيلاتي داده كه همان هويت علمي ويژه موردنظر است. مجموع اين فعاليتها و اقدامها راه را براي تفويض اختيار بيشتر به دانشگاهها از يكسو و تمركززدايي از سوي ديگر هموارتر خواهد كرد.

مرور بر كارنامه و عملكرد هياتهاي امنا در طي 10 سال گذشته و تجارب حاصل از اين عملكرد در خط مشي گذاري و تعيين سياستهاي اجرايي دانشگاهها اين انديشه را بارور مي‌سازد كه بايد به طور جدي در ساختار و وظايف هياتهاي امنا با توجه به ساختار جديد وزارت علوم, تحقيقات و فناوري تجديد نظر نمود.

ترديدي نيست كه احساس تعلق هر عضو در تركيب مي‌تواند اثربخشي و ايجاد حساسيت به مسائل دانشگاه داشته باشد. بايد تلاش شود كه از افرادي با انگيزي و داراي نفوذ اداري, سياسي, علمي و اجتماعي در تركيب هيات امنا استفاده شود.

تنگناها و راه‌حل ها

1- مهمترين مشكلي كه هياتهاي امنا در سراسر كشور درحال حاضر با آن موجه‌اند, موانعي است كه بر سر راه اجراي مصوبات آن قرار مي‌گيرد. خصوصاً آن قسمت از مصوبات كه داراي بار يا آثار مالي مي‌باشند زيرا برخي از سازمانها براساس قوانين عام كشور مانع اجراي اين مصوبات مي‌شوند. لذا مي‌طلبد كه ارتباط بين دستگاههاي اجرايي ديگر كشور كه براساس قوانين موجود مسئول و متولي امور مسائل اداري و مالي و تشكيلاتي و استخدامي هستند به طور دقيق مشخص شود به نحوي كه مصوبات هياتهاي امنا بدون هرگونه شبهه و ايرادي قابل اجرا باشد.

2- هيات امنا همانند پلي رابط ميان دانشگاه و جامعه باشد تا با ياري اعضاي خود با انديشه هاي نو و تازه روشهاي انطباق با خواستهاي دگرگون شونده جامعه را مدنظر قرار داده و بيازمايد, وسعت اختيار به دانشگاه دهد, تمركز زدايي را تامين كند و در نهايت تصميم گري بر پايه مشاركت و رأي زني را تسهيل نمايد.

3- افزودن اختيارت جديد در وظايف موجود به نحوي كه هدايت و راهبري دانشگاهها از اصلي ترين وظايف آن مي‌باشد و براساس آن اختيارات در مقاطع مشخص بتواند تصميم گري هاي لازم را درمورد فعاليتهاي پژوهشي, آموزشي, اداري, مالي, استخدامي, دانشجويي بنمايد و نظارت و ارزيابي عملكزد دانشگاه را انجام دهد.

4- عمده منابع مالي دانشگاهها به عهده دولت است و مشاركتهاي مردمي در تامين قسمتي از منابع مالي دانشگاه درحد شايسته و قابل قبول نيست. لذا باتوجه به پتانسيل هاي موجود در دانشگاهها و فضاي مناسب فرهنگي, اجتماعي, اقتصادي كشور با وضع قوانين خاص تمهيداتي فراهم شود تا با ارائه خدمات اجرايي, آموزشي تحقيقات و پژوهشي, مشاوره‌اي و انتشاراتي, فرهنگي, ورزشي و ........ دانشگاه رأساً قادر به تامين بخشي از منابع به منظور تقويت بنيه مالي خود باشد.

5- يكي از منابع بالقوه بنيه مالي دانشگاه به ويژه در كشور ما مزاياي سنت حسنه وقف است كه با شناسايي و اطلاع‌رساني به موقع و تبليغات و قدرشناسي طي برنامه هاي ويژه و خاص دراين زمينه بايد اقدام صورت پذيرد. و با اختصاص دادن بخشي از وجوه شرعي به دانشگاهها در واقع يكي از مصارف صحيح اين وجوه را مي‌توان به تامين بخشي از هزينه هاي دانشجويي اختصاص داد. تشكيل كانون خاص بدين منظور از طريق هياتهاي امنا مي‌تواند بر جلب كمكهاي مردمي و معنوي ارتباط جامعه را با دانشگاهها تسهيل نمايد.

6- هماهنگي لازم و كافي با قوانين و مقررات اجرايي كشور به خوبي صورت نگرفته و اين موضوع بايد در شرح وظيفه هيات امنا به خوبي بيان گرددو اصطلاحات و واژه‌هاي بكار گرفته شده بگونه شفاف در قوانين و شرح وظيفه هيات امنا تعريف شود.

7- اگر طبق قوانين اختياراتي به هيات امناي دانشگاهها داده مي‌شود بايستي اين امر در وضع قوانين و مقررات بعدي منجمله قوانين بودجه همواره مدنظر باشد تا با تصويب قوانين مختلف مشكلات اجرايي براي هميشه حل شده تلقي گردد. مشكل تعداد مراجع تصميم گيري در اجراي مصوبات هياتهاي امنا وجود نداشته باشد و ايجاد هماهنگي جايگزين تداخل وظايف گردد.

8-تعيين مرجعي براي رسيدگي به اختلاف نظهاي احتمالي در خصوص تصميمات و مصوبات هياتهاي امنا پيشنهاد مي‌شود. اين مرجع مي‌تواند شوراي هماهنگي هياتهاي امنا يا شوراي عالي علوم, تحقيقات و فناوري باشد.

9- با عنايت به عملكرد هياتهاي امنا و مشكلات مورد اشاره براي اجراي مصوبات آن, قانون تشكيل هياتهاي امنا به شرح پيوست پيشنهاد مي‌شود.

 

جدول شماره 1- وضعيت هيات هاي امناي مناطق مختلف دانشگاهها و موسسات آموزش عالي و پژوهشي وابسته به وزارت علوم, تحقيقات و فناوري

 

نام هيات امنا

محل دبيرخانه

موسسات عضو

منطقه يك پژوهشي

پژوهشگاه مواد و انرژي

 سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران

مركز پژوهشهاي شيمي و مهندسي شيمي ايران

موسسه بين‌المللي زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله

پژوهشگاه پليمر ايران

مركزملي تحقيقات مهندسي ژنتيك و تكنولوژي زيستي

مركز تحقيقات فيزيك نظري و رياضيات

پژوهشكده صنايع رنگ

پژوهشگاه مواد و انرژي

پژوهشكده هوا فضا

 منطقه دو پژوهشي

مركز اقيانوس شناسي

 پژوهشگاه علوم انساني و مطلاعات فرهنگي

مركز ملي اقيانوس شناسي

موسسه پژوهش و برنامه ريزي

دانشگاه جامع علمي و كاربردي

سازمان سمت

مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران

مركز مطالعات و پژوهشهاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه

پژوهشكده حوزه و دانشگاه

منطقه شمال

دانشگاه گيلان

دانشگاه گيلان

دانشگاه مازنداران

دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان

دانشگاه شاهرود

دانشكده علوم پايه دامغان

دانشگاه سمنا

 

 

جدول شماره 1- وضعيت هيات هاي امناي مناطق مختلف دانشگاهها و موسسات آموزش عالي و پژوهشي وابسته به وزارت علوم, تحقيقات و فناوري

 

نام هيات امنا

محل دبيرخانه

موسسات عضو

 منطقه شمال غرب

دانشگاه زنجان

دانشگاه اروميه

دانشگاه زنجان

مركز تحصيلات تكميلي زنجان

دانشگاه محقق اردبيل

منطقه شمال شرق

دانشگاه فردوسي مشهد

دانشگاه فردوسي مشهد

دانشگاه تربيت معلم سبزوار

دانشگاه بيرجند

منطقه غرب

دانشگاه رازي

دانشگاه رازي

دانشگاه بوعلي سينا

دانشگاه لرستان

دانشگاه ايلام

دانشگاه كردستان

منطقه جنوب

دانشگاه شيراز

دانشگاه شيراز

دانشگاه خليج فارس

مجتمع آموزش عالي ياسوج

كتابخانه منطقه‌اي علوم و تكنولوژي شيراز

منطقه جنوب شرق

دانشگاه سيستان و بلوچستان

دانشگاه هرمزگان

دانشگاه شهيد باهنر كرمان

دانشگاه وليعصر (عج) رفسنجان

دانشگاه يزد

دانشگاه سيستان و بلوچستان

مركز بين‌المللي علوم و تكنولوژي پيشرفته و علوم محيطي

دانشگاه زابل

منطقه مركزي

دانشگاه خواجه نصيرالدين طوسي

دانشگاه صنعتي خواجه نصيرالدين طوسي

دانشگاه علامه طباطبايي

دانشگاه هنر

دانشگاه اراك

دانشگاه الزهرا (س)

 

 

جدول شماره 1- وضعيت هيات هاي امناي مناطق مختلف دانشگاهها و موسسات آموزش عالي و پژوهشي وابسته به وزارت علوم, تحقيقات و فناوري

 

نام هيات امنا

محل دبيرخانه

موسسات عضو

 منطقه اصفهان

دانشگاه صنعتي اصفهان

دانشگاه صنعتي اصفهان

دانشگاه اصفهان

دانشگاه شهركرد

دانشگاه كاشان

دانشگاه هنر اصفهان

منطقه تبريز

دانشگاه تبريز

دانشگاه تبريز

دانشگاه تربيت معلم تبريز

دانشگاه تهران

دانشگاه تهران

دانشگاه تهران

دانشگاه تربيت معلم

دانشگاه تربيت معلم

دانشگاه تربيت معلم

دانشگاه شهيد بهشتي

دانشگاه شهيد بهشتي

دانشگاه شهيد بهشتي

دانشگاه شهيد چمران اهواز

دانشگاه شهيد چمران اهواز

دانشگاه شهيد چمران اهواز

دانشگاه علم وصنعت

دانشگاه علم وصنعت

دانشگاه علم وصنعت

دانشگاه صنعتي اميركبير

دانشگاه صنعتي اميركبير

دانشگاه صنعتي اميركبير

دانشگاه صنعتي شريف

دانشگاه صنعتي شريف

دانشگاه صنعتي شريف

دانشگاه بين‌المللي امام خميني (ره)

دانشگاه بين‌المللي امام خميني (ره)

دانشگاه بين‌المللي امام خميني (ره)

دانشگاه تربيت مدرس

دانشگاه تربيت مدرس

دانشگاه تربيت مدرس

دانشگاه صنعتي سهند

دانشگاه صنعتي سهند

دانشگاه صنعتي سهند

دانشگاه پيام نور

دانشگاه پيام نور

دانشگاه پيام نور

شهرك علمي و تحقيقاتي اصفهان

شهرك علمي و تحقيقاتي اصفهان

شهرك علمي و تحقيقاتي اصفهان

بنياد دانشنامه بزرگ فارسي

بنياد دانشنامه بزرگ فارسي

بنياد دانشنامه بزرگ فارسي

دانشگاه قم

دانشگاه قم

دانشگاه قم

صفحه اصلي